• English
  • Français
  • Polski
  • Русский

Główne idee w nauczaniu obrony strefowej ze szczególnym uwzględnieniem taktyki gry pressingiem.

I. Obrona strefowa.
 
Podstawą nauczania gry strefą w obronie jest zrozumienie ogólnej koncepcji, według której drużyna musi dążyć do tego, aby jej zawodnicy byli ustawieni na wyznaczonych pozycjach w swoich formacjach, a podczas bronienia poruszali się jak jeden blok. W czasie gry zespół zmienia ustawienie „bloku” w zależności od zaistniałej potrzeby taktycznej:
  • ilości napastników;
  • ilości obrońców w określonej strefie boiska;
  • siły zespołu przeciwnego;
  • aktualnego wyniku meczu;
  • czasu pozostającego do zakończenia meczu;
  • warunków pogodowych i boiskowych;
  • kartek i wykluczeń;
  • znaczenia wyniku końcowego spotkania.

Obrona strefowa jest bardziej praktyczna i efektywna niż indywidualne krycie, jednak niektóre elementy indywidualnej gry obronnej stanowią uzupełnienie organizacji strefy. Strefa obronna może być stosowana z różnymi formacjami ataku, jakie wykorzystywane są w aspekcie gry ofensywnej, jednak na „linię konfrontacji” (miejsce gdzie zespół rozpoczyna działania obronne) ma wpływ przede wszystkim:

  • liczba napastników w formacji ataku
  • liczba zawodników na boisku (ewentualne wykluczenia)

Zupełnie inaczej wygląda bronienie, czy pressing zespołu w przypadku gry dwójką niż trójką napastników, a już zdecydowanie innej taktyki wymaga gra z jednym wysuniętym, atakującym graczem. Biorąc pod uwagę każdą z formacji i rozumiejąc zespół jako całą 11-tkę podstawowymi sygnałami (typowe sytuacje w trakcie gry) do rozpoczęcia obrony strefą, są kolejno analizowane poniżej okoliczności:

 a/ piłka w posiadaniu bramkarza.
Kiedy bramkarz drużyny przeciwnej jest w posiadaniu piłki, broniący zespół koncentruje się w centrum boiska prowokując wykonanie pierwszego podania w boczny sektor boiska (w kierunku bocznej linii). Główne zadania dla zawodników poszczególnych formacji to:
  • napastnicy – zabezpieczenie środka strefy ataku
  • obrońcy – zajęcie pozycji umożliwiających skuteczną interwencję w przypadku wykopu piłki przez bramkarza (przed kozłem!)
  • pomocnicy boczni – przesunięcie w kierunku centrum boiska w celu zagęszczenia środka pola gry.
 
Rys. 1 Zespoły ustawione w systemie 1-4-4-2 (czerwoni w obronie).
 
 b/ piłka w posiadaniu skrajnie ustawionego zawodnika.
Zawodnicy zespołu broniącego przesuwają się w stronę gdzie znajduje się piłka, zacieśniając swoje ustawienie w tym obszarze. Gracze „słabej strony”, przeciwnej w stosunku do tej, gdzie znajduje się piłka, przemieszczają się w stronę środka, pozostawiając wolnym przeciwnika najdalej ustawionego w stosunku do piłki.
 
Rys. 2 Zespoły w ustawieniu 1-4-4-2 (piłka u bocznego obrońcy).
 
1. Określanie znaczenia szczegółów taktycznych.
Każdy z zawodników przebywający na boisku powinien rozpoznawać sytuacje w trakcie gry, w których należy zastosować obronę strefową. W dalszej kolejności, koncentrować się nad szczegółowymi powinnościami, dotyczącymi zachowań na konkretnej pozycji, zgodnie z zasadami gry strefą.
W następnej kolejności proces szkoleniowy powinien dotyczyć ich doskonalenia i stosowania podczas gry w kontekście indywidualnym i zespołowym. Zrozumienie istotnych szczegółowych zachowań nie jest wcale takie proste i może zajmować wiele tygodni, miesięcy a nawet lat zanim gracze zaczną je stosować w sposób naturalny, a jednocześnie automatyczny z uwzględnieniem zaistniałej sytuacji na boisku. Należy przy tym pamiętać, że główne różnice pomiędzy obroną strefową a indywidualną zacieraj się w trakcie trwania walki sportowej.
 
  1.1. Broniący za linią piłki.
W chwili, kiedy przeciwnikowi uda się przełamać pressing np. przenosząc piłkę długim, krzyżowym podaniem do słabej strony, wówczas zawodnicy, którzy znaleźli się za linią konfrontacji (w tym wypadku – napastnicy) poruszają się skośnie do tyłu w kierunku, gdzie znalazła się piłka.
 

 
Rys.3 Dwa zespoły ustawione w systemie 1-4-4-2. Drużyna "żółtych" wykonała z powodzeniem przeniesienie ciężaru gry na lewą stronę boiska.
 
W zaistniałej sytuacji zespół „żółty” uzyskuje przewagę, zdobywając teren (przestrzeń do gry) i spychając broniący się zespół głębiej w kierunku własnej bramki. Rys. 3 pokazuje również natychmiastową taktyczną odpowiedzialność skrajnych zawodników, prawego pomocnika [7] i prawego obrońcy [2] w zaistniałej sytuacji przełamania pressingu na lewej stronie boiska.
 
  1.2. Zmiana ustawienia w strefie „słabej strony”.
Na przykładzie pokazanym na rys. 3, napastnicy zespołu czerwonego są zbyt daleko od piłki aby wykonać na nią atak, dlatego też w takim wypadku drużyna broniąca jest zmuszona do przegrupowania i ustąpienia części przestrzeni boiska na rzecz zespołu, który jest w posiadaniu piłki. W takiej sytuacji broniący rozpoczynają działania obronne poprzez swoich pomocników - prawy pomocnik [7] odpowiada za atak na piłkę, natomiast prawy obrońca [2] kryje lewego pomocnika drużyny przeciwnej.
Będzie to skuteczne jedynie wówczas, kiedy pozostali zawodnicy zdołają przemieścić się tak, aby pokryć dotychczas wolną przestrzeń po słabej stronie gry. Jeżeli prawy pomocnik [7] wykona wcześniej atak na piłkę, bez odpowiedniej asekuracji pomocnika [4] i obrońcy [2], wówczas w przypadku przegrania pojedynku 1x1 z lewym obrońcą, przeciwnik znajdzie się w doskonałej sytuacji do szybkiego zaatakowania bramki.
Jeżeli zostanie przełamana pierwsza linia obrony (linia konfrontacji), działania graczy broniących w „słabej stronie”, powinna charakteryzować zasada, że im piłka dalej od bramki, tym mniej konieczny jest natychmiastowy atak na przeciwnika z piłką.
 
  1.3. Presja na przeciwnika i prowadzenie gry w sposób zamierzony.
Jeżeli po załamaniu się akcji ofensywnej i stracie piłki, nie może być ona odzyskana natychmiast, wówczas kolejnym celem dla każdej defensywy powinno być takie kierowanie gry, aby była ona jak najbardziej zgodna z przedmeczowymi założeniami  dotyczącymi fazy defensywnej, a odbiór piłki następował w głębi boiska. Celem działań jest skierowanie gry do sektorów bocznych, gdzie przestrzeń do prowadzenia ataku przez przeciwnika jest ograniczona przez linię boczną i odpowiednio ustawionych obrońców, a także w takie strefy, gdzie krycie i wzajemna asekuracja obrońców jest najlepsza.
Zasadniczym elementem w grze defensywnej jest przekonanie piłkarzy do odpowiedniego nastawienia ich mentalności boiskowej, natomiast w aspekcie techniczno-taktycznym – szybkość i kierunek (kąt) ataku na piłkę.
 
  1.4. Mentalność defensywy.
W związku z koniecznością maksymalnego rozszerzania gry podczas akcji ofensywnych, w przypadku nagłej straty piłki zespół narażony jest na kontratak. Dlatego też mając to na uwadze wszyscy przebywający na boisku zawodnicy muszą być gotowi do natychmiastowego wykonania swoich zadań defensywnych.
Jeżeli tracący piłkę piłkarz nie może natychmiast jej odzyskać, lub wybijając w aut, przerwać akcję przeciwnika (pierwsza możliwość), powinien starać się zmusić przeciwnika do pośpiechu w wykonaniu swojego działania (druga możliwość), lub próbować skierować atak przeciwnika w najbardziej dogodny dla obrońców kierunek (trzecia możliwość).
W przypadku takich zachowań szanse skutecznego odbioru piłki w głębi boiska stają się zdecydowanie większe i będą wymagały znacznie mniejszego nakładu sił. Brak takich działań spowoduje zmniejszenie ilości czasu na odpowiednie ustawienie, a tym samym wpłynie na zaburzenie koordynacji działań defensywnych.
Wszyscy zawodnicy muszą być gotowi do natychmiastowej defensywy. Odbiór piłki jest dokonywany łatwiej, jeżeli partnerzy potrafią w ten sam sposób odczytać odpowiednie sytuacje, które temu sprzyjają i zastosować w odpowiednim momencie pressing – krótkie, agresywne krycie, zmierzające do zamknięcia przestrzeni i skrócenia czasu do działań przeciwnikowi z piłką.
Kiedy następuje odbiór piłki, zespół powinien natychmiast szukać możliwości do szybkiego ataku, a jeżeli ten nie jest możliwy, należy rozszerzając swoje ustawienie, przejść do budowania ataku pozycyjnego.
 
  1.5. Szybkość i kierunek (kąt) ataku na przeciwnika z piłką.
Szybkość i odpowiedni kąt, pod jakim zbliża się do przeciwnika z piłką zawodnik broniący, może zwiększać szansę skutecznego odbioru piłki. Wykonanie szybkiego, agresywnego ataku w momencie, w którym zawodnik wchodzi w posiadanie piłki, pozostawia mu zdecydowanie mniej czasu na obserwację pola gry i wykonanie skutecznego pierwszego podania, które ma fundamentalne znaczenie w przypadku rozpoczęcia kontrataku.
W związku z tym, że zasadnicza gra obronna rozpoczyna się nieco później i jest bardziej skoordynowana, zawodnicy odpowiedzialni za rozpoczęcie pressingu (napastnicy lub ci, którzy są najbliżej piłki w momencie jej straty) muszą być bardzo czujni i zwracać szczególna uwagę na szybkość i kierunek ataku na piłkę.
Generalnym zadaniem napastników w zorganizowanej grze obronnej, jest kierowanie akcji przeciwnika w kierunku kryjących partnerów, a nie jej odbieranie !!! Oznacza to, że szybkość i kierunek ataku, odległość pomiędzy nimi, jak również przestrzeń, jaką kryją (linia napastników – dwóch lub trzech), ma na celu zredukowanie możliwości wykonywania podań, które w konsekwencji powodują przeniesienie ciężaru gry w inne, bardziej korzystne dla przeciwnika sektory boiska.
Jeżeli natomiast piłka pozostaje po jednej stronie, wówczas napastnicy poprzez swoje zachowanie sprawią, że działania obronne pomocników i obrońców będą bardziej celowe i przygotowane.
W odniesieniu do napastników, zasady działań defensywnych pomocników i obrońców są inne i odnoszą się głównie do ograniczania przeciwnikowi przestrzeni do prowadzenia akcji i odbioru piłki.
Jedna z głównych i podstawowych zasad obrony dotyczy zapobiegania penetracji przestrzeni bezpośrednio w stronę bronionej bramki poprzez prostopadłe podanie lub drybling. Jednak czasami pomocnik lub obrońca stosuje taki kierunek i szybkość zbliżania się do przeciwnik, aby „zaprosić” go do kontynuowania akcji w określonym kierunku (bardziej odpowiednim lub spodziewanym przez partnerów z drużyny), lub do wykonania podania w bardziej zagęszczony sektor boiska.
Zdobycie piłki jest zawsze naczelnym celem gry obronnej, ale prowadzenie działań defensywnych na małej przestrzeni z wykorzystaniem linii ograniczających pole gry oraz utrzymywanie jaknajwiększej liczby zawodników za linią piłki – to również bardzo istotne założenia dotyczące organizacji gry obronnej.
 
  1.6. Zwartość i zagęszczenie ustawienia zespołu.
Odległość pomiędzy linią obrony a frontem ataku, a także pomiędzy najbardziej skrajnie ustawionymi zawodnikami, determinuje przestrzeń do gry, jaką może zająć przeciwnik.
Jeżeli drużyna broniąca decyduje się na pressing, np. prawego obrońcy przeciwnika, wówczas linia obrony powinna przemieścić się w kierunku piłki (wzmocnienie zwartości pomiędzy liniami), a ustawieni po prawej strony zespołu powinni przesunąć się w kierunku środka boiska (zagęszczenie ustawienia), pozostawiając wolną przestrzeń (słaba strona) na swoimprawym skrzydle.
Odległość pomiędzy zawodnikami w każdej z formacji oraz dystans pomiędzy formacjami (głębokość) powinna być uzależniona od poziomu umiejętności przeciwnika:
  • jak długie i dokładne podanie jest w stanie wykonać ?
  • czy potrafi grać szybko i wystarczająco skutecznie aby przełamać pressing ?
  • jak szybcy są napastnicy w stosunku do obrońców ?
Jednak najważniejszym pytaniem, jakie należy postawić przed mającą bronić drużyną jest:
- Czy drużyna jest w stanie zamknąć przestrzeń dokoła piłki, biorąc pod uwagę możliwości motoryczne i taktyczne oraz rozsądne ich zastosowanie?
Jeżeli nie wykona się agresywnego pressingu na przeciwnika, który jest w stanie wykonać długie (50 m) podanie przenoszące grę na przeciwległą stronę boiska, wówczas nie ma sensu angażować zespołu do przemieszczania w kierunku piłki.
Ta koncepcja wydaje się jeszcze bardziej oczywista w przypadku meczów prowadzonych przez zespoły prezentujące najwyższy poziom sportowy. Obrońcy są tam mniej skłonni do rutynowego zacieśniania i skracania ustawienia, ponieważ umiejętności i możliwości ofensywne napastników w uwalnianiu się od pressingu są bardzo duże. Ponadto wysoki poziom umiejętności technicznych w zakresie stosowania długich podań krzyżowych przez atakujących powoduje konieczność przebiegania długich odcinków w poprzek boiska, korygujących ustawienie co stwarza w związku z tym wiele problemów taktycznych zespołowi stosującemu bardzo zwartą obronę strefową.
W wielu przypadkach broniące zespoły rozpoczynają proces odbioru piłki od linii środkowej, minimalizując tym samym wolną przestrzeń za plecami obrońców. Częściej jednak jest to bardziej uzależnione od sytuacji na boisku (czas, wynik), jak również od stopnia prawdopodobieństwa odebrania piłki przeciwnikowi w określonej sytuacji. Wymaga to jednak natychmiastowej oceny i  błyskawicznej reakcji.
 
PRESSING
Działania taktyczne wykonywane w fazie defensywnej przez dwóch lub większą ilość broniących graczy, których celem jest ograniczenie czasu i przestrzeni do gry przeciwnikowi będącemu w posiadaniu piłki, oraz przeciwnikom, którzy są w jej pobliżu. Określenie „presja” dotyczy działań wykonywanych tylko przez jednego zawodnika w stosunku do posiadacza piłki (zwolnienie jego działań, spychanie z obranego kierunku gry, kierowanie w niekorzystne dla niego sektory boiska, zmuszanie do koncentrowania się na piłce, ograniczanie możliwości widzenia pola gry, ograniczenie możliwości współdziałania z partnerami, itp. ...)
 
I. Cele pressingu.
Celem pressingu jest zmniejszenie i ograniczenie przestrzeni i czasu do działań ofensywnych przeciwnikowi, a w konsekwencji zamierzone odebranie piłki. Podstawowym wymogiem do wykonania skutecznego pressingu jest posiadanie przez cały zespół poczucia zasadności współdziałania (atmosfera wspólnego, celowego działania), które jest niezbędne do wspierania i odpowiedniego asekurowania najbliższego partnera. Działania te muszą być odpowiednio skoordynowane w czasie i dotyczyć wszystkich członków zespołu przebywających na boisku. Poprzez zastosowanie tej formy obrony, zespół odbiera piłkę w sposób zespołowy a nie indywidualny.
Taka postawa taktyczna wywiera presję na atakującego przeciwnika, co przejawia się u niego pośpiechem przy podejmowaniu decyzji, które w takim wypadku nie są dla niego najlepsze. To z kolei stwarza korzystne warunki do odbioru piłki i natychmiastowego przejścia do fazy ofensywnej. Niezwykle istotnym działaniem jest to, aby w sytuacji ataku na przeciwnika z piłką, zablokować mu możliwości podania jej do najbliższych, wspierających partnerów. Tego typu zorganizowana akcja obronna musi być odpowiednio skoordynowana. Koordynacja ta dotyczy zarówno działań poszczególnych zawodników w jednej formacji, jak również działań pomiędzy formacjami. Podstawą skutecznej współpracy są w tym kontekście odległości pomiędzy poszczególnymi zawodnikami broniącymi oraz przestrzenie pomiędzy formacjami. Biorąc pod uwagę wielkość pola gry, maksymalne odległości pomiędzy zawodnikami w danej formacji nie powinny być większe niż 12-15 m. Przestrzeń pomiędzy dwoma formacjami również nie powinna przekraczać 15 m. Jeżeli odległości i przestrzenie są większe, zmniejsza się drastycznie skuteczność pressingu, a zwiększa zdecydowanie możliwość jego przełamania przez atakującego przeciwnika.
Zachowanie odpowiednich odległości i przestrzeni utrzymuje zwartość ustawienia zespołu na boisku, co jest warunkiem skutecznej obrony, jednak wymaga istotnego wydatku energetycznego i wysokiego poziomu koncentracji oraz spostrzegawczości od zawodników. Ważnym jest również jednakowa interpretacji tego, co dzieje się w trakcie gry. Dlatego nie jest możliwym stosowanie takiej agresywnej taktyki obronnej przez cały mecz, lecz jedynie w określonych sytuacjach jego fazach lub w szczególnych sektorach boiska.
Pressing jest szczególnym rodzajem taktycznego działania, który stosuje się w pewnych, istotnych meczach lub ich fragmentach, dzięki któremu można uzyskać zdecydowaną dominację nad  zespołem o słabszym przygotowaniu fizycznym, technicznym, która prowadzi grę w wolniejszym tempie. W przypadku zespołu lepszego pod względem umiejętności piłkarskich pozwala zniwelować różnicę poprzez agresywność i zaskoczenie. Wypracowany mechanizm stosowania taktyki pressingu umożliwia uzyskanie zamierzonego efektu w sposób bardzo skuteczny.
Pressing jest także specjalną formą nowoczesnej gry obronnej, której cel jest ukierunkowany w pierwszej kolejności nie na obronę własnej bramki, ale na jak najszybsze odebranie piłki przeciwnikowi i przejście do fazy ataku w jak najkrótszym czasie. Pressing, którego najistotniejszym elementem jest zamknięcie przestrzeni w najbliższej okolicy posiadającego piłkę rywala, stwarza wiele korzystnych sytuacji dla broniącego zespołu:
  • zmuszenie do błędu;
  • izolowanie od partnerów zawodnika z piłką;
  • prowokowanie podań do tyłu;
  • prowokowanie do podań górnych (mniej kontrolowanych i wolniejszych);
  • utrudnianie wykonywania podań prostopadłych (penetrujących);
  • prowokowanie do podań wykonywanych od linii bocznych do środka (szczególnie w okolicy własnej bramki);
  • kreowanie niekorzystnej sytuacji psychologicznej dla rywala;

przypadku pressingu zakładanego w centrum boiska, piłka kierowana jest najczęściej w stronę linii bocznych boiska, gdzie łatwiej zamknąć grę, ponieważ możliwości prowadzenia gry zawężają się do 180°. Jeżeli pressing stosuje się w strefie obrony przeciwnika wówczas jest on często zmuszany do wykonywania podań do tyłu, w kierunku własnego bramkarza. Takie podanie jest bardzo korzystne z taktyczno-technicznego punktu widzenia dla drużyny wykonującej pressing, natomiast dla zespołu posiadającego piłkę jest najczęściej jedynym, najmniej ryzykownym wariantem utrzymania się przy piłce, ale prowokującym do dalszego agresywnego zachowania szczególnie napastników drużyny broniącej. 
Stosowanie pressingu może mieć jeszcze inny, bardziej wyrachowany cel. Celem tym może być zamierzone pokierowanie gry przeciwnika do określonej strefy boiska lub do konkretnego zawodnika. Tego typu działania stanowią podstawę gry, w której zespół wykorzystuje w sposób maksymalny własne zalety i atuty, starając się jednocześnie wyciągać jak największe korzyści z rozpoznanych słabych czynników i mankamentów drużyny przeciwnika. W tym kontekście, taktyczno-techniczne rozpoznanie najbliższego rywala jest jak najbardziej uzasadnione.

 II. Struktura efektywności pressingu.
Skuteczność pressingu zależy od dwóch podstawowych warunków:
 
  1. działanie wszystkich członków zespołu, które stanowi pewien system. Presja wywierana na posiadającego piłkę przeciwnika przez jednego broniącego wywołuje wspólne zorganizowane działanie pozostałych graczy tej drużyny. Główny motyw myślenia i działania w czasie posiadania piłki przez przeciwnika jest podporządkowany celom zespołowym. Zwartość zespołu, zarówno pod względem mentalnym i boiskowym (pozycje graczy na boisku) ma tutaj podstawowe znaczenie. Pressing mniej lub bardziej agresywny powinien być zawsze rozpoczynany przez wszystkich graczy jednocześnie. Ten sposób gry obronnej rozwija aktywność, dynamikę, agresywność w grze, także kształtuje i modeluje „mentalność zwycięzcy".
     
  2. organizacja i koordynacja działań to fundament dla efektywnego i usystematyzowanego pressingu. Dla każdej ze stref boiska oraz stref swojego działania, zawodnik powinien znać dokładnie swoje powinności dotyczące działań obronnych i działań ofensywnych, a także obowiązki wynikające z asekurowania i wspierania swoich najbliższych partnerów. Niepotrzebną stratą energii, a często również niekorzystną z taktycznego i psychologicznego punktu widzenia, jest stosowanie pressingu przez kilku graczy, bez zaangażowania pozostałej części drużyny.
Obu wymienionym wyżej czynnikom należy poświęcać dużo czasu i należytej uwagi na zajęciach treningowych.
 
III.  Najważniejsze aspekty pressingu.
  • zmuszanie do natychmiastowego zwolnienia gry przeciwnika;
  • niedopuszczanie do przegrywania pojedynków 1 x 1 w dryblingu;
  • tworzenie przewagi liczebnej w strefach, do których podawana jest piłka;
  • bezpośrednia, bliska kontrola przeciwnika (krycie ścisłe), który może włączyć się lub być wykorzystany w kombinacyjnej, szybkiej akcji ofensywnej drużyny przeciwnika(najtrudniejsza kiedy przeciwnik gra tylko na jeden kontakt z piłką);
  • kontrola działań ruchowych (odpowiednie przesuwanie) w strefie oraz odpowiedzialność w niej, a także stosowanie odpowiedniego rodzaju krycia na przeciwniku pozostającym po „słabej” stronie gry;
  • skoordynowane w czasie i przestrzeni działania ruchowe (przesuwanie pozycji) adekwatne do poruszającej się piłki, wykonane w jak najkrótszym czasie;
  • pełne podporządkowanie działaniom zespołowym, których celem jest wykorzystanie sytuacji pozwalających na zastosowanie taktyki gry na „spalonego”;
  • zmuszanie przeciwnika, zwłaszcza atakującego lub posiadającego piłkę do przekonania, że w każdym momencie gra przeciwko całej jedenastce rywala;
  • unikanie sytuacji, w której przeciwnik gra środkiem (istnieją wówczas dwie „słabe” strony), co pozwala przeciwnikowi na komfort wyboru w dalszym prowadzeniu gry;
  • zmuszanie, spychanie, kierowanie gry przeciwnika do stref, gdzie przewidziane lub przygotowane jest np. podwajanie krycia; tworzenie sytuacji, w których istnieje wyraźny podział na stronę „mocną” i stronę „słabą”.

IV. Wykonanie pressingu.

Rodzaje pressingu ze względu na miejsce zastosowania:
  • pressing wysoki (ultra-ofensywny) - od linii końcowej do 25-30 m w strefie obrony przeciwnika;
  • pressing średni (ofensywny) - strefa środkowa boiska - rozpoczęcie działań 60-70 m od własnej bramki;
  • pressing niski (defensywny) na własnej połowie boiska;
Rys. 4 Strefy pressingu: A- wysoki; B- średni; C-niski.
 
Podstawowe sytuacje do zastosowania pressingu.
KIEDY ?
 - okres gry:
  • w pierwszych minutach meczu, kiedy koncentracja przeciwnika może nie być maksymalna; występować mogą u przeciwnika probemy związane z rozgrzewką lub czasem pomiędzy jej zakończeniem a rozpoczęciem gry;
  • natychmiast po strzeleniu bramki; (bardzo ważne chociaż zbyt rzadko stosowane !!!)
  • po wznowieniu gry przerwanej z różnych powodów (kontuzje, zmiany, sytuacje stadionowe, itp);
  • w sytuacjach trudnych dla drużyny przeciwnika (wyraźne załamanie gry, współdziałania, kłótnie i wzajemne pretensje graczy, duża ilość niewymuszonych błędów inieporozumień);
 - konkretne sytuacje:
  • kiedy przeciwnik z piłką odwraca się w stronę swojej bramki;
  • kiedy ma przyjąć podawaną piłkę (tuż przed podaniem);
  • kiedy podanie jest wyraźnie trudne do przyjęcia (z kozłem, z trudną rotacją, górne);
  • kiedy przeciwnik popełnił błąd przy przyjęciu piłki.

JAK ?
O rozpoczęciu pressingu decyduje gracz znajdujący się najbliżej piłki w sytuacjach określonych powyżej, natomiast pozostali partnerzy za jego plecami mają obowiązek działać jednocześnie, na zasadzie łańcuchowej reakcji, przy czym działania ruchowe, ich tempo oraz efekt w postaci utrzymywania odpowiednich odległości i przestrzeni, musza być wypracowywane w treningu i mieć odniesienie do charakterystyki motorycznej własnych zawodników.

GDZIE ?
Racjonalne stosowanie pressingu powiązane jest ze strefowym sposobem bronienia. Podstawowe pytanie, jakie należy sobie stawiać dotyczy sektorów boiska, w których warto stosować tego typu taktykę. Wybór zależy, jak już wcześniej wspomniano od właściwej oceny możliwości własnego zespołu oraz rozpoznania siły zespołu przeciwnego. Centrum boiska nie jest dobrą strefą do rozpoczynania pressingu, ponieważ przeciwnik chcąc jego uniknąć ma do dyspozycji przestrzeń do gry w promieniu 360°. Kiedy piłka zostanie skierowana w kierunku bocznych sektorów, promień ten zostaje zredukowany o połowę do 180 ze względu na sąsiedztwo linii bocznej. Miejsce, w którym powinien być założony pressing determinują trzy czynniki:
  1. Charakterystyka napastników drużyny stosującej pressing - biorąc pod uwagę głownie możliwości motoryczne napastników- jeżeli są szybcy, mogą podejmowa grę pressingiem już w sąsiedztwie pola karnego rywala (wysoko). Jeżeli natomiast szybkość i dyspozycje biegowe nie są ich mocną cechą, wówczas mogą skuteczniej funkcjonować w tej taktyce w okolicach środka boiska i na własnej połowie.
     
  2. Przewidywane możliwości wydolnościowe i spadek dyspozycji lokomocyjnych u własnych zawodników i zawodników drużyny przeciwnej.
     
  3. Przewidywana siła zespołu przeciwnego - te same obszary boiska można wyznaczyć do stosowania pressingu uwzględniając przewidywane możliwości zespołu przeciwnego. Jeżeli przeciwnik jest wyraźnie słabszy, wówczas pressing powinien być stosowany jak najbliżej jego bramki. Kiedy jego siła jest porównywalna z możliwościami naszego zespołu, wówczas najbardziej odpowiednim miejscem do zastosowania taktyki pressingu jest środkowa część boiska - ok. 60m od własnej bramki. W stosunku do drużyny o zdecydowanie wyższym potencjale piłkarskim, pressing należy rozpoczynać w okolicy linii środkowej boiska, pozostając całą jedenastką za linią piłki.

 

V. Strona silna i strona słaba.

Koncepcja strony „mocnej” i strony „słabej” wynika z osiągnięcia celu, jakim jest przewaga liczebna w najbliższym sąsiedztwie piłki. Cel ten jest uzyskiwany dzięki zespołowemu przesunięciu pozycji (odpowiednia zmiana pozycji wszystkich graczy na boisku). Porównując system przyjmowania pozycji przez graczy w obronie strefowej do układu słonecznego, można powiedzieć, że jest on również heliocentryczny, gdzie rolę Słońca pełni piłka.
Rys. 5 Koncepcja strony „mocnej” i strony „słabej” w czasie gry.
 
Strona mocna – strona boiska, w której znajduje się piłka, a zespół broniący znajduje się w jej poblizu (z zachowaniem zasad ustawienia strefy);
Główne wymogi dotyczące działań w strefie silnej:
  • doskonała jakość presji na piłkę (szybkość skrócenia dystansu do piłki, kąt ataku);
  • skuteczność presji: zmuszenie do koncentracji na piłce, ograniczenie pola widzenia;
  • redukcja ilości możliwych rozwiązań taktycznych; uniemozliwienie dalszej gry;
  • spychanie i zmuszanie do kierowania się w określone sektory boiska, w których przygotowany jest właściwy pressing;
  • gotowość i umiejętność stosowania zwielokrotnionego krycia.
Strona słaba – strona boiska, w której nie ma piłki (zawodnicy ustawieni skrajnie w stronie mocnej odpowiedzialni są w pierwszej kolejności za działania obronne w sytuacji, w której przeciwnikowi uda się przenieść grę w tę część boiska. W aspekcie ofensywnym strona słaba jest istotnym sektorem boiska do wykorzystania w kontrataku.
Zadania graczy broniących w odniesieniu do strefy słabej.
  • luźne krycie przeciwników pozostających po stronie słabej;
  • przewidywanie i przechwytywanie podań krzyżowych (diagonalnych), jako sposobu na przełamywanie pressingu w mocnej stronie;
  • skośne przesunięcie w kierunku piłki (zwolnienie akcji przeciwnika, która została przeniesiona do słabej strony przez skrajnie ustawionych zawodników, w celu przegrupowania pozycji pozostałych graczy i odbudowania strefy obronnej).
 
VI. Faza wyczekiwania i faza agresywna pressingu.
Stosowanie skutecznego pressingu powinno przebiegać w dwóch fazach:
 
  1. faza wyczekiwania - wymaga takiego działania broniących, którego celem jest wprowadzenie niezdecydowania i niepewności w grę i zachowanie przeciwnika. Wymaga to zespołowej cierpliwości a jednocześnie koncentracji na tym, co robi przeciwnik, który prędzej czy później wykona jakieś złe podanie. Taki moment staje się sygnałem do natychmiastowego rozpoczęcia fazy drugiej. Kluczowa jest jednak jednakowa interpretacja zaistniałej okolicznosci przez cały broniący zespół.
     
  2. faza agresywna - to natychmiastowe, błyskawiczne i agresywne działanie ruchowe zespołu polegające na skróceniu dystansu do piłki i przeciwnika, co przejawia się przede wszystkim w podwajaniu i zwielokrotnianiu krycia a prowadzi bezpośrednio do odbioru piłki.
Wykonywanie pressingu z zamierzonym i wyraźnym podziałem na dwie wymienione wyżej fazy świadczy o wysokim poziomie umiejętności taktycznych zespołu. Jest również wyrazem istnienia automatyzmu we współdziałaniu. Pierwsza faza nie musi być tylko wyczekiwaniem na błąd przeciwnika, ale również etapem, w którym następuje celowe i świadome pokierowanie gry przeciwnika w określony, odpowiadający broniącym sektor boiska.
Jeszcze innym celem (wynikający z rozpoznania przeciwnika) może być takie prowokowanie działań zespołu przeciwnego, aby piłka trafiała jak najczęściej do zawodnika, którego predyspozycje w rozegraniu piłki wydają się najsłabsze.
 
PRESSING WYSOKI (ultra-ofensywny).
Taki rodzaj pressingu nie pozwala przeciwnikowi na rozpoczęcie fazy ofensywnej w przypadku straty piłki przez atakujących w pobliżu jego bramki. Atakujący pozostają w tym momencie w krótkim ustawieniu na połowie rywala. Działania ruchowe powinna charakteryzować wysoka agresywność w wykonywaniu presji na piłkę oraz uwaga i koncentracja na poruszaniu się szybkich obrońców przeciwnika. Ten rodzaj pressingu stosowany jest głównie przeciwko zespołom słabszym, które nie wydają się mocne w krótkiej grze kombinacyjnej oraz w sytuacji niekorzystnego wyniku, szczególnie wtedy, kiedy do końca gry pozostaje niewiele czasu.
Aby skutecznie stosować ten rodzaj pressingu w sposób skuteczny, wymagane jest dobre współdziałanie całej ekipy znajdującej się na boisku, w tym szczególnie zawodników atakujących, od któych zależy wybranie odpowiedniego momentu do zasadniczych działań defensywnych.
Rozpoznanie sytuacji i odpowiednia, szybka reakcja jest fundamentem skuteczności.
Niekorzystnym czynnikiem, o jakim należy pamiętać jest fakt, że nasz, atakujący zespół w momencie straty piłki nie zajmuje optymalnych pozycji do natychmiastowego podjęcia gry pressingiem. Częściowo jest to równoważone poprzez fakt, że wchodzący nagle w posiadanie piłki rywal również nie zajmuje odpowiednich pozycji do rozpoczęcia zorganizowanego działania ofensywnego. Dlatego też dodatkowym zabezpieczeniem przed kontratakiem powinna być agresywna, wykonana pod odpowiednim kątem presja na przeciwnika wchodzącego w posiadanie piłki. Pozwala ona często na opóźnienie jego gry, zwolnienie działań, co w rezultacie daje czas partnerom na przyjęcie pozycji, które są bardziej korzystne do podjęcia obrony. Należy jednak brać pod uwagę również i taką możliwość, że wykonywana presja na przeciwnika z piłką spowoduje przyspieszenie jego działań, co nie pozwoli na uzyskanie dodatkowego czasu na przegrupowania defensywne!!!
W praktyce wygląda to różne, jeżeli przeciwnik, który wchodzi w posiadanie piłki jest szybki i dobrze odczytuje grę, posiada dobry przegląd pola gry, wówczas usiłowanie wykonania agresywnej presji na niego jest bardzo ryzykowne, poniewaz taki piłkarz poprzez indywidualne działanie może wyprowadzić swój zespół z głębokiej defensywy do bardzo korzystnej sytuacji ofensywnej, jaką jest kontratak.
Odwrotnie, jeżeli wchodzący w posiadanie piłki przeciwnik nie posiada takich umiejętności, wówczas natychmiastowa presja wykonana na niego daje dodatkowy czas na założenie wysokiego pressingu.
 
1. Taktyczne przesłanki do zastosowania pressingu wysokiego.
Jedną z najbardziej agresywnych opcji w strategii obrony jest pressing na połowie boiska należącej do przeciwnika jeszcze w jego strefie obrony. Taka taktyka może być stosowana w celu wcześniejszego odbioru piłki, lub celowej zmiany tempa gry (jej przyspieszenia).
Istnieją określone taktyczne sytuacje podczas gry, w których należy zastosować pressing, a zawodnicy powinni zapoznać się z nimi poprzez regularny i logiczny trening.
Najbardziej typowe sytuacje do zastosowania pressingu ultra-ofensywnego ze szczególnym uwzględnieniem roli napastników oraz określeniem poziomu ryzyka w przypadku niepowodzenia:
  • przeciwnik porusza się z piłką w kierunku własnej bramki i nie jest asekurowany – ryzyko zastosowania pressingu małe (współdziałanie napastników).
  • przeciwnik wykonuje głębokie podanie do tyłu, do strefy obrony, a podający pozostaje pasywny lub jest źle ustawiony - ryzyko zastosowania pressingu małe (współdziałanie napastników);
  • piłka znajduje się u przeciwnika w strefie jego obrony, a atakujący przed momentem zespół posiada znaczną liczbę graczy w tej strefie – relatywnie wysoki poziom bezpieczeństwa pozostania „wysoko” i wykonania pressingu (współdziałanie całego zespołu);
  • niedokładne przyjęcie piłki przez obrońcę lub złe, niedokładne, trudne do przyjęcia podanie wykonane w strefie obrony - ryzyko zastosowania pressingu małe (współdziałanie napastników);
  • jeżeli piłka jest w powietrzu lub odbija się w sposób zaskakujący w strefie obrony przeciwnika - ryzyko zastosowania pressingu małe (współdziałanie napastników);
  • przeciwnik wykonuje podanie do bramkarza: górne, kozłem lub w kierunku jego słabszej nogi - ryzyko zastosowania pressingu małe (współdziałanie napastników);
  • stałe fragmenty gry: rzut wolny, rzut rożny, wrzut z autu, wybicia piłki do strefy obrony przeciwnika - relatywnie wysoki poziom bezpieczeństwa pozostania „wysoko” i wykonania pressingu (współdziałanie całego zespołu).
Należy pamiętać, że linia konfrontacji (pierwsza linia obrony) jest określana na podstawie sytuacji w grze i określonych wcześniej planów taktycznych. Pressing jest takim aspektem obrony, który można łatwo zaplanować, należy jednak pamiętać, że stawia on bardzo wysokie wymogi motoryczne i wymaga doskonałej dyscypliny taktycznej od każdego z grających. Zastosowanie pressigu wysokiego to często zaskakujące działanie. Dlatego może być skuteczne jako efekt zachowań małej grupy piłkarzy. Nie jest czasami konieczne zaangazowanie całego zespołu. W wielu przypadkach nie ma na to czasu. Odpowiednie sterowanie zmiennością w ustawianiu początkowego punktu obrony wymaga wysokiego poziomu wyczucia i doświadczenia, stanowi jednak drogę do bardzo skutecznej obrony.
 
PRESSING ŚREDNI (ofensywny).
Ten rodzaj pressingu, stosowany w środkowej części boiska bazuje głównie na wypracowanych możliwościach i umiejętnościach własnego zespołu polegających na skracaniu pola gry i zagęszczaniu ustawienia w obrębie przeciwnika z piłką oraz umiejetności wzajemnego asekurowania i wspierania się. O ile w przypadku pressingu wysokiego decyduje przede wszystkim szybkość i zaskoczenie, o tyle w sytuacji pressingu średniego decydujące znaczenie ma odpowiednie pozycjonowanie zawodników w strefie, automatyzm i poruszanie całej strefy, wyczucie odległości. W przypadku pressingu średniego mówimy częściej o działaniu całej jedenastki, podejmowanym z pełną premedytacją i świadomością.
Zawodnik, który wszedł w posiadanie piłki w pobliżu linii środkowej czuje się zdecydowanie swobodniej, jeżeli chodzi o jej kolejną stratę, niż ten, który odzyskał ją 18-20m od własnej bramki. Doświadczenie boiskowe oraz odpowiednie odczytywanie sytuacji pozwala dobremu piłkarzowi na wybór odpowiedniego wariantu dalszej gry, bez podejmowania zbyt duzego ryzyka ponownej straty piłki. Zastosowanie dryblingu czy wykonanie krótkiego podania w sytuacji pressingu jest działaniem ryzykownym, dlatego najczęściej stosowanym wariantem jest uderzenie piłki do przodu, często bez konkretnego celu.
Aby skutecznie zastosować pressing ofensywny w środkowej części boiska należy:
  • wykonać agresywną presję na posiadacza piłki (dynamika działania, kąt ataku);
  • zredukować możliwości wyboru bezpiecznych rozwiązań, zmusić do dryblingu, do krótkich podań wykonywanych do najbliższych partnerów;
  • być bardzo elastycznym i przewidującym; przechwytywać długie podania, wybicia kierowane do napastników przeciwnika.
1. Korzyści wynikające z zastosowania pressingu średniego:
  • stosunkowo wysoki procent prawdopodobieństwa szybkiego odzyskania piłki w pobliżu strefy obrony przeciwnika i możliwość wywarcia presji psychologicznej na przeciwniku;
  • duże możliwości przeciwdziałania ewentualnym kontratakom już w poblizu strefy obrony przeciwnika;
  • wysoki poziom prawdopodobieństwa powodzenia działań, ponieważ zazwyczaj skuteczność działań taktyczno-technicznych obrońców nie jest najwyższa, kiedy znajdują się oni pod presją lub pressingiem.
Umiejętność stosowania pressingu w kazdym wymiarze kształtuje w zespole poczucie jedności i zwartości, dodaje siły mentalnej, przejawiającej się w wysokim poziomie agresywności, która jest niezbędna w tym rodzaju taktyki obronnej.
Pressing średni może być stosowany zarówno podczas całego okresu gry, jak również w określonych sytuacjach wynikających z przebiegu spotkania. W pierwszym przypadku czynnikiem decydującym jest koncepcja trenera, którego zadaniem jest przyjęcie odpowiedniej taktyki defensywnej mozliwej do zrealizowania przez zespół.
W drugim przypadku drużyna dostosowuje swoją taktykę do tego, co dzieje się w trakcie gry (niekorzystny wynik, liczebna przewaga, korzystny wynik i konieczność utrzymania go do końca gry).
Analizując ustawienie taktyczne zespołu piłkarskiego można zauważyć, że pozycje obrońców w fazie ofensywnej są stosunkowo statyczne i łatwo przewidzieć i odczytać zadania, jakie na nich spoczywają. Inaczej ma się sytuacja w przypadku napastników, których dynamiczne działania w strefie ataku, przed frontem obrony, są mało przewidywalne. To bardzo komplikuje precyzyjne określenie ich sposobu gry z punktu widzenia broniących. Należy jednak pamiętać, że linia obrony znajduje się najczęściej w liczebnej przewadze w stosunku do formacji ataku przeciwnika, stąd wykonanie jednego dokładnego, prostopadłego podania powoduje zdobycie dużej przestrzeni boiska.
 
2. Niekorzystne aspekty pressingu średniego:
  • pozostawienie za plecami linii obronnej dużej przestrzeni, którą przeciwnik może wykorzystać przy pomocy działań tzw. „penetrujących” (prostopadłe podanie piłki, wykonanie manewru „ścięcia” przez wbiegającego w ten obszar przeciwnika);
  • duże ryzyko zastosowania w przypadku posiadania przez rywali obrońców prezentujących wysoki poziom wyszkolenia technicznego i motorycznego;
  • wymaga wysokiego wydatku energetycznego, szczególnie w przypadku błędów, kiedy niezbędne są długie dystanse do przebiegnięcia w wysokim tempie celem przegrupowania pozycji zawodników;
  • wymaga wysokiego poziomu koncentracji i odpowiednich umiejetności piłkarskich od bramkarza, który musi być gotowy do wyjścia poza pole karne w celu przeciwdziałania podaniom prostopadłym wykonywanym przez przeciwnika poza linię obrony w kierunku swoich atakujących graczy.
Aby skutecznie stosować średni pressing (ofensywny) należy
  • być doskonałym przede wszystkim  w elastycznym przesuwaniu strefy obronnej, a szczególnie w wysokim jej położeniu; 
  • w aspekcie indywidualnym zawodnicy powinni doskonale rozpoznawać swoje powinności w momencie przejścia z fazy ataku do fazy obrony (przejście od posiadania piłki do jej odbioru i obrony) i wykonywać je w taki sposób, aby natychmiast dezorganizować działania ofensywne rywala (presja na piłkę, zwalnianie działań, spychanie w niekorzystne kierunki i obszary boiska);
  • korzystać jak najczęściej ze zwielokrotnionego krycia - możliwość wykonania podwojenia lub nawt potrojenia krycia na posiadacza piłki zdecydowanie zmniejsza liczbę wariantów i rozwiązań w jego grze, co jest niezwykle istotne, jeżeli chodzi o uzyskanie dodatkowego czasu na wykonanie pressingu przez cały zespół.
Kiedy jeden z broniących wykonuje presję na posiadacza piłki, inni powinni w tym czasie zdecydowanie skrócić dystans do tych piłkarzy przeciwnika, do których może zostać wykonane podanie. Prawdziwa i rzeczywista trudność w stosowaniu sensownego pressingu w strefie ofensywnej polega na uzyskaniu odpowiedniej ilości czasu niezbędnego do wykonania działań kolektywnych, w które zaangażowany jest cały zespół.
Kluczem do ukrywania ewentualnego niedoboru czasu jest zawsze duża agresywność w defensywnych działaniach wszystkich członków ekipy broniącej we wszystkich obszarach pola gry. Założenie ścisłego pressingu na określonych rywali zmusza przeciwnika do gry w naszym rytmie, zwolnienia działań nie tylko całego zespołu, ale i poszczególnych zawodników. Daje to w konsekwencji dużą korzyść broniącym.
Zasadnicze znaczenie dla taktyki pressingu ma sytuacja, w której przeciwnik posiada piłkę w bocznej strefie boiska. Jeżeli stara się wyprowadzić akcję stosując szereg krótkich podań, wówczas jest to najkorzystniejszy moment do zastosowania zarówno pressingu jak i podwojonego krycia. Kiedy broniący decydują się na to, powinni zawsze pamiętać o dwóch podstawowych i niezbędnych do wykonania działaniach: presji na posiadającego piłkę rywala i odcięciu możliwych do wykonania przez niego podań.
W analizowanej sytuacji (piłka w okolicy linii bocznej) szczególną uwagę należy skierować na środkowych pomocników przeciwnika, którzy stanowią „klucz” do przełamania naszego pressingu, ponieważ wchodząc w posiadanie piłki mają najwięcej możliwości, aby skierować ją do strony „słabej”, czyli na przeciwległą, nie bronioną w danym momencie stronę boiska. Oprócz zidentyfikowania najistotniejszych w danym momencie gry zawodników przeciwnika, gracze drużyny wykonującej pressing muszą zamknąć wszystkie istniejące linie ewentualnych podań, których wykonanie może spowodować diametralną (niekorzystną dla broniących) zmianę sytuacji na boisku.
Rys. 6 Ograniczanie możliwości wykonania podań przez posiadającego piłkę przeciwnika w pressingu średnim (ofensywnym).
 
Przygotowując się do konfrontacji z drużyną przeciwnika, warto w kontekście ewentualnego zastosowania taktyki pressingu w grze obronnej, rozpoznać jej wypracowane i charakterystyczne działania ruchowe (o ile takie istnieją) w momencie posiadania piłki, oraz znać możliwości jej najistotniejszych zawodników.
W taktyce pressingu ofensywnego szczególnie przydatni są napastnicy, którzy posiadają zmysł przewidywania ruchu i działań przeciwnika, niekoniecznie bardzo szybcy, ale potrafiący niewielkim nakładem energii „kraść” czas obrońcom, a tym samym przeszkadzać rywalowi w organizowaniu akcji ofensywnej. Powinni grać dobrze głową i ciałem w ofensywie, co jest bardzo istotne w pierwszym momencie po odbiorze piłki przez zespół, który korzystając z tych cech może natychmiast zagrozić bramce przeciwnika.

Najistotniejsze czynniki niezbędne do optymalnego i skutecznego wykonania pressingu w strefie środkowej:
  • zdolność drużyny do jednoczesnych działań (wszystkich jej członków);
  • umiejętność szybkiego przejścia z ataku do działań defensywnych oraz szybkiej adaptacji do sytuacji taktycznych zachodzących na boisku;
  • wysoki poziom agresywności działań.
Strategicznym punktem organizowania skutecznego pressingu  jest również konieczność elastycznego modelowania swoich działań w relacji do głównych aspektów taktyki przeciwnika. W tym kontekście należy wziąć pod uwagę:
  • liczbę zawodników w linii obrony przeciwnika;
  • działania obrońców i sposób rozegrania piłki w obronie (sposób przekazywania jej do linii pomocy lub ataku; w tym istniejące ewentualne schematy rozegrania piłki);
  • rozpoznanie dotyczące poszczególnych zawodników, którzy odpowiadają za rozegranie piłki;
  • ustawienie własnej drużyny sprzyjające niwelowaniu, zakłócaniu i neutralizowaniu najlepszych rozwiązań w grze rywala.

PRESSING NISKI (defensywny).

Pressing defensywny /niski/ realizowany jest na własnej połowie boiska, a w jego finalizowaniu najkorzystniej jest posiadać na boisku bardzo szybkich i dynamicznych napastników. W przeciwieństwie do pressingu ofensywnego, finał akcji defensywnej opierać się powinien przede wszystkim na ich możliwościach skutecznego kontratakowania i wykorzystania przestrzeni, jaka pozostaje za linią obrońców przeciwnika. Gra pressingiem niskim wymaga generalnie mniejszego wydatku energetycznego.

Do głównych aspektów taktyki pressingu niskiego należą:

  • podwojenie krycia przez zawodnika z sąsiedniej formacji, który wspiera partnera wykonującego presję na piłkę;
  • przejmowanie piłek poprzez przewidywanie i odcinanie podań wykonywanych przez przeciwnika będącego pod presją.
1. Zalety pressingu niskiego:
  • w bardzo małym stopniu umożliwia przeciwnikowi wykonanie skutecznego podania penetrującego oraz tworzenie i wykorzystywanie wolnych przestrzeni do gry;
  • zaoszczędzenie dużej ilości energii, ponieważ działania wykonywane są jedynie na części placu gry;
  • dobra metoda na dynamicznych i precyzyjnych w działaniach ofensywnych pomocników przeciwnika.
2. Wady pressingu niskiego:
  • mniejsza presja psychologiczna na przeciwniku;
  • odbiór piłki daleko od bramki, którą należy atakować;
  • wyjście do ataku relatywnie długie, szczególnie jeżeli chodzi o czas podania;
  • stosunkowo długi czas, jakim dysponuje przeciwnik na budowanie swojej akcji ofensywnej;
  • przeciwnik dysponuje odpowiednimi warunkami do zabezpieczenia się przed kontratakiem;
  • nie daje odpowiedniego poziomu nastawienia mentalnego broniącej ekipie (w większym stopniu koncentracja na obronie własnej bramki, niż na jak najszybszym odbiorze piłki).
Pressing niski jest częściej związany z taktyką gry na offside, niż poprzednio charakteryzowane. Wynika to przede wszystkim z wielkości obszaru boiska, na którym jest wykonywany i odległości od własnej bramki. Jest to szczególnie istotne w przypadku nieudanej pułapki offside, ponieważ daje jeszcze możliwość na skuteczną interwencję bramkarza. Ma to również dodatkowe znaczenie w sytuacji, w której przeciwnik wychodząc z własnej połowy z akcja ofensywną, posiada liczebną przewagę.
Stosując obronę strefową należy pamiętać, że obowiązek kontroli piłki jest przypisany wszystkim zawodnikom obrony jednakowo, w przeciwieństwie do gry z kryciem indywidualnym bądź mieszanym, gdzie „libero” podejmuje samodzielnie istotne decyzje dotyczące nie tylko pozostałych obrońców, ale i całego zespołu.
 
Podsumowanie – pressing.
Pressing wysoki i średni bazuje przede wszystkim na szybkości i sile, zdecydowaniu, agresywności w działaniu oraz na skutecznym wyprzedzaniu działań przeciwnika. Wymiar energetyczny jest wysiłku jest tutaj bardzo istotny. Pressing niski opiera się w większym stopniu na umiejętności zespołu w utrzymywaniu i odbudowywaniu zwartości ustawienia oraz na elastycznym i skoordynowanym jego przesuwaniu w stronę piłki, co powoduje ograniczenie przeciwnikowi przestrzeni do działania, zmusza go do uciekania w niekorzystne dla niego strefy boiska. Taka struktura ustawienia poszczególnych graczy ułatwia wykonywanie zwielokrotnionego krycia.
Taktyka gry pressingiem wiąże się również z następującymi elementami występującymi podczas gry.
 
 1. Przekazywanie krycia.
Pomimo wielu zmieniających się okoliczności podczas gry, defensywne ustawienie zespołu powinno być ciągle odbudowywane i pozostawać rozpoznawalne i widoczne.
Kiedy tylko jest to możliwe, zmieniający pozycję przeciwnicy powinni być przekazywani partnerom wewnątrz tej samej formacji w trakcie ich przemieszczania (poziomego) w poprzek boiska (zgodnie z podziałem na strefy), lub przekazywani do innej linii, w przypadku poruszania się (pionowego) do przodu lub do tyłu.
Przekazywanie krycia służy utrzymywaniu porządku w ustawieniu defensywnym, ale decyzja o wykonaniu przekazania powinna być uzależniona od:
  • „timingu” pomiędzy wbiegającym na pozycję atakującym przeciwnikiem a poruszającą się piłką;
  • stosunku ilościowego zawodników atakujących i broniących, znajdujących się już w strefie, do której ma być wykonane przekazanie;
  • bezpośredniego zagrożenia bramce.
Ustawienie wyjściowe zespołu jest jedynie przewodnikiem, wskazówką a nie receptą, dlatego też upieranie się przy sztywnym ustawieniu zarówno w obronie jak i ataku nie jest rozsądnym rozwiązaniem. Gra w pikę nożną jest zbyt nieprzewidywalna i zmienna, by mogła być stale kontynuowana według pewnych, niezmiennych reguł.

2. Spłaszczenie ustawienia.
Kolejnym ważnym aspektem w defensywie jest skracanie pola gry poprzez spłaszczenie ustawienia. Podczas skracania pola gry linia obrony zmuszona jest do wykonania przesunięcia do przodu w stronę piłki, minimalizując przestrzeń do gry wokół przeciwnika z piłką. Głównym czynnikiem determinującym to przesunięcie jest długość podania, jakie może wykonać w danym momencie gry druzyna przeciwna. Jeżeli przeciwnicy nie mogą wykonać skutecznego podania ponad głowami obrońców w uwolnioną przez wyjście do przodu przez broniących przestrzeń, oznacza to, że pozycja obrony po wyjściu jest dobra. Kiedy natomiast linia obrony jest zmuszana do zwrotu i biegu za piłką w kierunku własnej bramki, wówczas ustawienie obrony po wykonaniu skrócenia pola gry jest prawdopodobnie zbyt płytkie lub inaczej-zbyt wysokie.
 
2. Gra na spalony.
Taktyka gry na spalony wymaga rozwagi i zgrania w jej stosowaniu. Generalnie, atakujący zawodnicy rozpoczynający bieg najwcześniej (jeszcze przed momentem podania) w kierunku strefy spalonego, powinni być do niej wpuszczani. Natomiast ci, którzy wbiegają w tempo (w stosunku do momentu podania), muszą być przez obrońców neutralizowani poprzez odpowiednie działania obronne takie jak: blokowanie, spychanie z obranego kierunku biegu, wyprzedzanie w pojedynkach biegowych. Szybka i odpowiednia decyzja, dotycząca rozpoznania jednej lub drugiej sytuacji stanowi klucz do skutecznego działania. Wymaga ona jednak duŜego doświadczenia od odpowiedzialnych za ten sposób gry zawodników.
W klasycznej, aktywnej pułapce offside, defensywa może wykonać ruch do przodu jako skoordynowana całość (blok), lub efekt ten można uzyskać poprzez wyjście do przodu ostatniego, asekurującego wcześniej obrońcy, w momencie, kiedy atakujący biegnie do przodu jeszcze zanim piłka zostanie podana w jego kierunku.
W obu przypadkach to szczególnie centralni obrońcy muszą być czujni i odpowiednio decydować o swoim wyjściu do przodu w celu zastosowania pułapki offside.
Mniej ryzykowne wydaje się stosowanie pułapki pasywnej, w której linia obrony nie wykonuje ruchu w przód, a jedynie kontroluje działania ruchowe przeciwnika (moment podania piłki i czas wbiegnięcia atakującego przeciwnika).
Bardzo istotna i pomocna w koordynacji działań obrońców jest odpowiednia komunikacja słowna. Podczas gry w defensywie zespoły często zmieniają głębię ustawienia, załamują lub spłaszczają linię obrony. Wszystko uzależnione jest od miejsca na boisku, w którym znajduje się piłka. Dążenie do płaskiej (liniowej) struktury formacji defensywnej jest tym bardziej istotne im bliżej własnej bramki toczy się gra. Jest to nierozerwalnie związane z możliwością włączenia do działań asekuracyjnych bramkarza. Kiedy drużyna broni się na swojej połowie, a w szczególności w bezpośrednim sąsiedztwie bramki, ważnym jest dążenie do wyjścia w przód, kiedy w pewnym momencie zespół atakujący wykonuje pasywne podanie np. do tyłu, w kierunku własnej połowy boiska. Odpowiednio wykonane skrócenie pola gry pozwala na utrzymanie zespołu w odpowiedniej zwartości, a w przypadku głęboko broniącej się drużyny, intensyfikuje pressing na piłkę. Ponadto daje bramkarzowi lepsze widzenie przestrzeni przed bramką, co ma istotne znaczenie w przypadku obrony strzałów. Gra na spalony stosowana przez obronę „w linii”, ustawioną wysoko stanowi zbyt duże ryzyko dla broniącego zespołu.
 
3. Rola bramkarza.
Zasadniczym aspektem zwartości ustawienia na boisku jest odpowiednia proporcja pomiędzy przestrzenią, jaka pozostaje za linią obrony a przestrzenia, jaką zajmuje drużyna (odległość pomiędzy linią obrony a pierwszą linią konfrontacji). Kiedy drużyna stosuje taktykę pressingu, integralną jej częścią jest zachowanie bramkarza, który pełni rolę wymiatacza asekurującego działania obronne. Podstawową rzeczą w dobrym wywiązywaniu się z tych obowiązków jest pozycja wyjściowa. Jest ona kluczem do neutralizowania penetrujących linię obrony prostopadłych podań przeciwnika. Jeżeli pozycja jest zbyt głęboka (zbyt blisko bramki), wówczas bramkarz nie będzie w stanie przejąć takiego zagrania lub wybić piłki (Rys. 7), a atakujący będzie miał więcej czasu i przestrzeni do wyprzedzenia obrońców, co doprowadzi do sytuacji 1 v 1 z bramkarzem.
Rys. 7 Pozycja wyjściowa bramkarza jest zbyt głęboka do odpowiedniej asekuracji.
 
Jeżeli pozycja wyjściowa jest bardziej oddalona od bramki (Rys.8) bramkarz jest często zdecydowanie lepiej ustawiony, aby przejąć przechodzącą przez obronę piłkę, lub ją wybić, w zależności od stopnia ryzyka.
Rys. 8 Pozycja wyjściowa bramkarza prawidłowa, możliwość asekuracji linii obrony.
 
Wyjściowa pozycja bramkarza jest uzależniona od odległości, w jakiej znajduje się piłka od bramki, a także od jakości presji, jakiej poddawany jest posiadający piłkę przeciwnik. Wielu piłkarzy potrafi wykonać dokładne, zamierzone podanie na odległość 50-60 m. Oznacza to, że jeżeli bramkarz będzie ustawiony zbyt daleko od bramki, a przeciwnik będzie miał swobodę działania w strefie zasięgu swojego uderzenia, to może zdobyć bramkę z daleka posyłając piłkę do bramki ponad bramkarzem.
W każdym wypadku pozycja wyjściowa bramkarza stanowi kompromis pomiędzy możliwością asekurowania obrony a możliwością straty bramki na skutek długiego, górnego uderzenia piłki. Ważnym czynnikiem okazują się tutaj oprócz doświadczenia i sprawności piłkarskiej także warunki fizyczne.
 
Najważniejsze aspekty treningu.
Jedną z istotniejszych form treningu rozwijających umiejętności taktyczne są małe gry. Potęgują one nawyk do szybkiego odbioru piłki, do pressingu, szczególnie we wstępnym etapie szkolenia, gdzie wykorzystuje się naturalne dążenie młodych piłkarzy do posiadania piłki.
Termin „ustawienie” jest stosowany do opisania liczebnej organizacji zespołu w poszczególnych liniach (formacjach). W celu doskonalenia lub zapoznawania graczy z indywidualnymi działaniami defensywnymi w różnych formach organizacyjnych zespołu, stosuje się w praktyce treningowej zredukowane wersje 11-to osobowego ustawienia.
Dla przykładu drużyna stosująca system 1-4-4-2, przy 18 trenujących gra 9v9 jako 3-3-2, podobnie dla systemu 1-4-3-3 najczęściej stosuje się gry w ustawieniu 3-2-3.
We wszystkich przypadkach należy dążyć do tego, aby, sytuacje treningowe były odzwierciedleniem możliwych sytuacji meczowych, a gracze ustawieni w określony sposób tworzyli wypracowane i zamierzone akcje.

                      M.Zub
 
 

 

© 2011-2014 Marak Zub.